كتاب سدها و توسعه
|
|  |
نكات زير شامل مطالب و حقايق گرفته شده از متن گزارش WCD مي باشد ( شماره صفحات جهت رجوع آورده شده است ) :
در حال حاضر، سالانه در حدود 3800 ميليارد متر مکعب آب شيرين از درياچه ها، رودخانه ها و آبخوان هاي دنيا برداشت مي شود. اين مقدار، دو برابر ميزان برداشت در 50 سال پيش است. ص. 90
جمعيت جهان از 6 ميليارد نفر فراتر رفته است. طبق پيش بيني هاي اخير، در حدود سال 2050 جمعيت جهان به حداکثر 7.3تا 10.7 ميليارد نفر خواهد رسيد و پس از آن، آغاز به ثابت ماندن يا کاهش خواهد کرد. ص. 90 مقدار 50 ليتر براي هر نفر در روز (يا 18.25متر مکعب در سال) را به عنوان نياز پايه شرب، بهداشت، شستشو و تهيه غذا تعيين کرده اند. در سال 1990، بيش از يک ميليارد نفر زير اين سطح قرار داشتند. ص. 93
کشاورزي در حدود 67 درصد، صنعت 19 درصد و مصرف هاي شهري و خانگي، 9 درصد از برداشت ها را شامل خواهد شد. ص. 93
يک سوم کشورهاي دنيا، در مناطق داراي تنش آبي قرار دارند و انتظار مواجهه با کمبود شديد آب در اين قرن را مي کشند. تا سال 2025 جمعيت کشورهاي دچار تنش آبي 5 تا 6 برابر يعني معادل 3.5 ميليارد نفر خواهد شد. ص. 96
بقاياي سدهاي مخزني آب نيز در اردن، مصر و ساير مناطق خاور ميانه که قدمت آنها حداقل به 3000 سال پيش از ميلاد بر مي گردد، يافت شده است. ص. 98
تا پايان قرن بيستم، بيش از 45000سد بزرگ در بيش از 140 کشور احداث شد. ص. 98
امروزه، يک سد بزرگ به طور متوسط در حدود 35 سال عمر دارد. ص.99
از آنجا که مدت زمان متوسط ساخت يک سد بين 5 تا 10 سال به طول مي انجامد، اين آمار نشاندهنده ساخت حدود 160 تا 320 سد جديد در سال است. ص. 101
تقريباً يک پنجم زمين هاي کشاورزي دنيا آبياري مي شوند و کشت آبي حدود 40 درصد توليدهاي کشاورزي دنيا را تامين مي کند. ص. 105
در حال حاضر، برقابي 19 درصد مجموع توليد برق دنيا را تشکيل داده است و در بيش از 150 کشور استفاده مي شود. اين مقدار ، بيش از 90 درصد کل توليد برق در 24کشور را شامل مي شود. ص. 108
در سطح جهان 12 درصد از سدهاي بزرگ با هدف تامين آب شرب طراحي شده اند. ص. 107
در سال هاي 1972 تا 1996، سيلاب ها به طور متوسط بر زندگي 65 ميليون نفر اثر گذاشتند، که اثر آن بيش از ساير بلاها مانند جنگ، خشک سالي و قحطي بوده است. ص. 109
بيش از 261 حوضه آبريز وجود دارد که مرزهاي سياسي دو يا چند کشور را قطع مي کند. ص. 110
همانگونه که پس از دهه پنجاه ساخت سد شدت گرفت، مخالفت در برابر آن گسترده تر و سازمان يافته تر شد. ص. 116
رعايت يک روش علمي و کارشناسي و در عين حال بي طرفانه در بررسي راه ها و گزينه هاي ديگر ، تامين آب و توليد انرژي در مقابله با ساختن سد، شايد يکي از پر منازعه ترين بحث ها باشد. ص. 124
يکي از مشکلات اصلي (به ويژه يکي از مهم ترين عوامل بن بست در مباحث) فقدان اطمينان متقابل بين طرف هاي اصلي درگير است. ص. 128
تا اوايل دهه 1990 معلوم شده بود که تضادهاي يادشده بر آينده سدسازي و هم چنين بر تامين اعتبار ساير طرح هاي تامين آب و انرژي در جوامع روستايي و شهري تاثير خواهد گذاشت. ص. 130
کارگاه گلاند، 39 نفر نماينده دولـ، بخش خصوصي، موسسات مالي بين المللي، سازمان هاي جامعه مدني مردم تاثير پذير را گرد هم آورد، که اثرات آن هم کميسيون جهاني سدها و هم در هيات سودبرانStakeholders Forum)) انعکاس يافت. ص. 132
Chapter Two
داده هاي موجود در پايگاه اطلاعاتي کميسيون جهاني سدها،حکايت از آن دارد که سدهاي بزرگ اغلب با افزايش قابل توجه هزينه روبه رو هستند. متوسط اين افزايش براي 81 سد بزرگ موجود در نظر سنجي کميسيون جهاني سدها، 56 درصد بود. ص. 148
شماري از طرح هاي برقابي در پايگاه اطلاعاتي کميسيون جهاني سدها به مقدار زيادي از هدف هاي خود فراتر رفته، و شمار کمي به هدف هاي خود نرسيده اند. ص. 168
در بسياري از کشورهاي در حال توسعه، تعرفه ها بندرت براي پوشاندن هزينه هاي سرمايه اي و جاري سامانه هاي آبرساني کافي هستند. ص. 183
به علت توجه بيشتر و فزاينده به هزينه ها و کارآيي سدهاي بزرگ و استفاده اقدام ها و تدبيرهاي ساختاري با هدف کنترل سيل، روند فعلي به سوي مديريت يکپارچه سيل در مقابل مهار و کنترل سيل است. ص. 184
طرح هاي چند منظوره ذاتاً از پيچيدگي بيشتري برخوردارند، و با تضادهاي عملياتي و بهره برداري بسياري رو به رو مي شوند که پايين تر مالي و اقتصادي مي انجامد. صفحات 192 و 193
دامنه قابل توجه و چشمگيري براي بهبود نحوه انتخاب طرح ها و بهره برداري از سدهاي بزرگ موجود و زيرساخت هاي مربوط به آنها وجود دارد. ص.203
ارزيابي عملکرد طرح ها، هم از نظر شمار کم بوده و هم از نظر دامنه بررسي ها محدود است، و از نظر جامع نگري آثار و مقياس آنها ضعيف است. ص. 203
Chapter Three
1)سدها، 2) انتقال حوضه به حوضه آب 3) برداشت آب براي آبياري مجموعاً باعث چند تکه شدن 60 درصد از رودخانه هاي دنيا شده اند. ص. 205
يک سد به عنوان مانع فيزيکي در حرکت گونه ها اختلال ايجاد کرده و باعث ايجاد تغيير در ترکيب گونه ها و حتي از بين رفتن آنها در بالادست و پايين دست مي گردد. ص. 219
در آفريقا تغيير در رژيم هيدرولوژيکي رودخانه ها تاثير نامناسبي روي کشاورزي، پرورش ماهي ،مرتع و جنگل که عنصر اصلي معيشت و فرهنگ جوامع را تشکيل مي دهند، گذاشته است. ص. 223
با افزوده شدن سدهاي اضافي به رودخانه، مساله ابعاد بزرگتري مي يابد که به کاهش فزاينده منابع طبيعي، کيفيت زيستگاهها، پايداري زيست محيطي، و يکپارچگي اکوسيستمي مي انجامد. ص. 232
در نظر سنجي انجام شده توسط کميسيون جهاني سدها، 67درصد از تاثيرات ثبت شده اکوسيستمي، منفي بوده اند.
همچنين انتخاب مناسب ساختگاه ها(مانند احتراز از ساختن سد در شاخه اصلي، و طراحي بهتر سد نقش مهمي در اجتناب يا به حداقل رساندن اثرات نامطلوب دارند. ص. 241
Chapter Four
تاخير زماني طولاني از مرحله برنامه ريزي و طراحي و اتخاذ تصميم براي ساختن يک سد، تا آغاز عمليات ساختماني را بايد يک پديده اجتماعي محسوب کرد. اين مساله مي تواند جوامع ساکن در آن محل را سالها چشم انتظار سرمايه گذاري براي پيشرفت و رفاه نگه دارد. ص 246
جمع جابجايي فيزيکي در کل جهان، ممکن است بين 40 تا 80 ميليون نفر انسان باشد. ص. 255
در هندوستان و چين به روي هم ، سدهاي بزرگ مي توانند باعث جا به جايي 26 تا 58 ميليون نفر بين سال هاي 1950 تا 1990 شده باشند. ص. 255
در فرآيند برنامه ريزي و اجراي طرح هاي سد سازي، مردم اثرپذير براي اسکان مجدد و نوسازي، يا مشارکتي نداشتند يا اينکه مشارکت آنها معني دار نبوده است. ص. 260
تقويت مردم، بويژه آنهايي که از لحاظ اقتصادي و اجتماعي در لايه هاي پايين طبقاتي قرار دارند، از طريق تامين حقوق و اسکان آنها در قالب فرآيند مذاکرات و توافق براي انجام موفق و مثبت اسکان مجدد و احياي زندگي مردم عملي مي شود. ص. 267
بررسي هاي جهاني نشان مي دهد که هزينه ها و فايده هاي اجتماعي و زيست محيطي سدهاي بزرگ، به طور کامل منظور نمي شود و معتقد است که سودآوري اين طرح ها به مقدار زيادي ناشناخته مانده است. ص. 291
مطالعات موردي کميسيون جهاني سدها نشان مي دهد که تاثيرهاي منفي و مستقيم ساخت سد، به طور نا عادلانه اي به دوش روستا نشينان، کشاورزان معيشتي، مردم بومي، اقليت هاي قومي و زنان افتاده است. ص. 293
هنگامي که هزينه ها و منافع به گروه هاي متفاوتي تعلق مي گيرد، روش هاي استاندارد جمع و تفريق هزينه ها و سودهاي مورد انتظار، سنجه هاي مناسبي براي اندازه گيري تغيير رفاه جامعه بدست نمي دهد. ص. 297
Chapter Five
تقريباً 2 ميليارد نفر نفر جمعيت شهري و روستايي جهان هيچ گونه دسترسي به برق ندارند. ص. 330
اغلب اقدامهاي مربوط به افزايش بازدهي و توسعه فناوري ها ، با توجه به قيمت هاي امروزي برق، مقرون به صرفه بوده و با احتساب کل هزينه هاي اجتماعي و زيست محيطي روش هاي توليد برق، اين اقدام ها را بيشتر اقتصادي مي نمايد. ص. 332
در ميان فناوري هاي پيشرفته در دست تحقيق و توسعه، ميکرو توربين ها و سلول هاي سوختي(Fuel Cells) ، بزرگترين گزينه هاي توسعه در کوتاه مدت و ميان مدت هستند. ص. 339
Chapter Six
هنگامي که طرح يک سد پيشنهادي، بررسي هاي اوليه مانند امکان سنجي اقتصادي و فني را پشت سر گذاشت، و نظر دولت يا موسسات مالي خارجي و پشتيباني سياسي را جلب کرد، غالباً وجود نيروهاي بالا، مانع ارزيابي هاي بيشتر پروژه مي شوند. ص. 360
مجموع کمک هاي مالي براي ساخت سدهاي بزرگ در دوره اوج خود، طي سالهاي 1975 تا 1984 به چهار ميليارد دلار در سال رسيد. گر چه سهم مستقيم سرمايه گذاري اين سازمان هاي دو جانبه و چند جانبه روي سدها کمتر از 15 درصد بوده است. ص. 365 و 366
رجوع کنيد به شکل 6-1. کمک هاي داده شده براي اجراي سدهاي بزرگ از سال 1950 تا1990. ص. 365
اين وضعيت، موجب شده که بسياري از رودخانه هاي مهم بين المللي، فاقد يک توافق حوضه اي براي استفاده عادلانه از آب هاي مشترک و در نتيجه، چهارچوبي براي توافق هاي مناسب با ساير دولت ها باشد. ص. 374
نتايج بررسي 34 سد که منجر به جا به جايي و اسکان دوباره مردم شده بود (با استفاده از روش مطالعه پرسش نامه اي)، نشان مي دهد که تنها در 7 مورد مشارکت آنان در فرآيند تصميم گيري مورد توجه قرار گرفته است. ص. 376
مطالعه پرسشنامه اي بيانگر آن است که تکنيک هاي اقتصادي مانند تحليل خطر و توزيع سود حتي در دهه 1990، تنها براي 20 درصد از طرح هاي سدهاي بزرگ به کار گرفته شده است. ص. 395
براي کمتر از 40 درصد از سدهاي ساخته شده در دهه 1990، ارزيابي اثرات زيست محيطي انجام شده است. ص. 396
Part II: The Way Forward
بحث پيرامون سدها، ريشه در مباحث وسيع و جاري توسعه دارد. ص. 413
کميسيون اذعان دارد که ديدگاه امروز توسعه از علمي بهره مي برد که در اختيار تصميم گيران گذشته نبوده است. ص. 414 و 415
بحث در مورد سدها، در حقيقت بحث در زمژنه تعبيرها، هدف ها و شيوه هاي مختلف توسعه است. ص. 415
يک چهارچوب عمومي و پذيرفته شده براي رسيدن به هدف ها، معيارها و استاندارد هاي جهاني وجود دارد. ص. 416
تمام مردم فقط به دليل انسان بودن از حقوق بشر برخوردارند. 417
قبول يک رويکرد که اساس آن حق باشد، حقوق مدني، سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را از هم جدا نمي داند. ص. 417
براي تامين نيازهاي فزاينده آب و انرژي، به ويژه در اقتصاد در حال توسعه کشورهاي جنوب، انتخاب هاي دشواري بر سر راه دولت ها قرار دارد. ص. 423
واقعيت اين است که حتي اگر مردم به دنبال تمام نيازهاي معقول خود هم نباشند، هنوز دولت ها در تلاش براي تامين نيازهاي اضطراري و پيشبرد حقوق اساسي با يک معماي واقعي مواجهند. ص. 423 و 424
به نظر مي رسد که دنيا به سويي فراتر از الگوي رشد پيش مي رود، الگويي که رشد را فقط در محدوده تنگ اقتصادي مي ديد و به فعاليت هايي اهميت مي داد که بازده اقتصادي بارزي داشتند. ما از توجه کلي به گرايشهاي عمومي، به سوي تمرکز بر عدالت و برابري در توزيع منافع و هزينه هاي توسعه حرکت مي کنيم. ص. 424
بر عکس، بخش خصوصي، با به عهده گرفتن مسئوليت هايي که قبلاً بر عهده دولت بوده، نقش خود را به طور قابل ملاحظه اي گسترش داده است. ص. 426
سازمان هاي مدني، نقش مهم و روزافزوني در نفوذ بر افکار عمومي داشته است. ص. 447
شفاف سازي زمينه هاي حقوقي طرح هاي پيشنهادي، يک ضرورت اساسي براي تشخيص دعاوي حقوقي است که ممکن است با اجراي طرح پيش بيايد. ص. 429
غالباً تصميم گيران متوجه تفاوت بين پذيرش خطر و تحمل آن، يا خطر پذيري اختياري و تحمل غير ارادي خطر نبوده اند. ص. 431 (کادر 7-3)
مردم بومي با خطر هاي فرهنگي، اجتماعي و معيشتي خاصي مواجه هستند. آنها غالباً متحمل خطرهاي نامطلوب در پروژه هايي مي شوند که در فرايند تصميم گيري آن بويژه اسکان مجدد، فرآيند ارزيابي نيازها و گزينه ها انجام نمي شود. ص. 431(کادر 7-3)
تصميم گيران که با عدم قطعيت علمي و نگراني هاي مردم مواجه هستند، وظيفه دارند پاسخ گوي مواردي باشند که خطرها و برگشت ناپذيري آنها از سوي جامعه پذيرفته نمي شود. ص. 432 (کادر 7-3)
مساله مهمتر در مورد خطرهاي ناخواسته است که نياز به حقوق قانوني در قالب يک فرايند شفاف و اطمينان از تقسيم مساوي سودها و زيان ها براي تمام گروه هاي خطر پذير دارد. ص. 430
آنهايي که حقوق شان بيشتر از ديگران تحت تاثير قرارگرفته يا ضايع شده، بيشترين سهم را از تصميم هاي گرفته شده دارند و بنابراين بايد جايگاه مناسبي در ميز مذاکرات داشته باشند. ص. 433
يک فرايند خيلي پيچيده مي تواند تصميم گيري را به تعويق انداخته و سودبران را از مزايا و ثمرهاي بالقوه گزينه هاي توسعه تحت بررسي، بي بهره سازد. اما هيچ فرايندي مناسب نخواهد بود، مگر اين که تمام سودبران در مذاکرات، مشارکت داده شوند. ص. 434
نتايج مورد توافق، جايگزين جايگزين تصميم گيري دولت نمي شود، بلکه در قالب فعاليت ها ، دولت به عنوان برنامه ريز و فراهم آورنده گزينه ها قرار مي گيرد. ص. 434
Chapter Eight
عدم شناخت حقوق تمام اقشار خسارت ديده، اعم از تاييد شده يا تاييد نشده، به همراه خطرهاي ناخواسته عمده اي که به آسيب پذيرترين اقشار تحميل شده است، در مرکز مباحث سدها و درگيري هاي مربوط قرار دارد. ص. 440
شناسايي حقوق و خطرها و چگونگي تاثير آنها بر جوامع اثر پذير، مبنايي براي شناخت سودبران است. ص. 442
بهترين راه براي رسيدن به پذيرش عمومي و ارايه تصميم هاي مورد توافق، مذاکرات رسمي است. ص.444
اجراي موثر توافق آزادانه و پيش آگاهانه، گام عمده و مشخصي در شناسايي حقوق مردم بومي و عشاير است. ص. 446
بسياري از مباحث موجود درباره طرح هاي سدسازي، بر اين مساله متمرکز شده است که آيا سد سازي مناسب ترين پاسخ به تامين نياز يا هدف توسعه است يا خير. ص. 448
تمرکز اوليه بر ارزيابي گزينه ها، بسياري از طرح هاي بحث انگيز را منتفي مي کند. در نتيجه طرح هايي که به منصه ظهور مي رسند از حمايت عمومي و مشروعيت بيشتري بهره مي برند. ص. 449
توجه برنامه ريزان، بايد از کاهش و يا جبران خسارت ها، به جلوگيري و به حداقل رساندن اثرات اجتماعي و زيست محيطي تغيير يابد. ص. 451
يکي از مهمترين چالش ها، تداوم و ادامه مشکلات اجتماعي و زيست محيطي ناشي از طرح هاي گذشته است. ص. 455
در بسياري از موارد ديگر، نصب تجهيزات کارآمد، مدرن و سامانه هاي کنترل بيشتر در سدهاي موجود، موجب افزايش منافع، گسترش تسهيلات و بهبود بهره برداري شده است. صفحات 455 و 456
|
